Modernizacja komputerka

Komputer otrzymałem zmodernizowany, ale warto wyjaśnić parę spraw – jak powinno to się robić, i dlaczego tak a nie inaczej.

AmigaOne 500 ma ograniczenia konstrukcyjne. Pierwsze to niemożność wymiany procesora, ale to akurat jest częste w amigowych konstrukcjach.  Druga to niemożność rozbudowy pamięci RAM – jest tylko jeden slot. Nie jest to znacząca wada, dlatego że komputer sprzedawany jest w konfiguracji z 2 GB, co jest wystarczające (AmigaOS i tak więcej nie obsłuży).

Prawdziwe ograniczenia wiążą się z rozmiarem płyty i rozwiązaniami dotyczącymi złącz. Jest ich tylko 3 szt.  Niewielka obudowa i bliskie położenie slotów wykluczają montaż normalnych kart graficznych. Oprócz tego są pewne zależności.

Dokładanie napędów

Kontroler SATA2 na płycie głównej. Jeśli korzystamy z niego – nie działa złącze PCI-express 1x. To z czego korzystamy określamy ustawiając zworkę (J16 koło złącza SATA2 na płycie) oraz ustawiając w U-Boocie.

W praktyce musimy mieć kontroler dysków na karcie ponieważ jedno złącze SATA to za mało – komputer jest wyposażony w dwa napędy (dysk twardy i DVD). Jest to słabe, ponieważ wyklucza możliwość instalacji systemu operacyjnego z płyty CD. Dlatego ACube dostarczało opcjonalnie kartę SD do instalacji systemu (jest slot na płycie głównej).  I dlatego fabrycznie montowany jest kontroler dwuportowy, jest najmniej problemowy. W zasadzie to kontrolery dysków na kartach w Amigach NG to prawie standard.

Nic nie stoi nie przeszkodzie żeby zamontować np. czteroportowy jeśli ktoś ma takie potrzeby i chce upchnąć więcej napędów. Ja takiej potrzeby nie miałem, dysk 1 TB jest aż nadto wystarczający; oprócz tego skanowanie portów SATA w trakcie startu systemu trwa, więc dwuportowy kontroler jest O.K. Czteroportowy jest w rezerwie, może kiedyś się przyda.

WP_20160204_15_25_55_Pro

Kontroler dysków musi być na karcie PCI, na PCI-express 1x nie będzie wykrywany przez U-boot (to może kiedyś się zmienić gdy będzie nowsza wersja firmware).

Podsumowując:

  • użycie SATA 2 na płycie – ogranicza nas do jednego napędu
  • kontroler dysków musi być na PCI
  • dla dysków PATA to te oparte na SIL 0680
  • dla dysków SATA to te oparte na SIL 3512 bądź 3112

Układ SM 502

Układ audio-wideo na płycie. Nie jest używany z istotnych powodów.

  • tylko 64MB pamięci graficznej
  • nie wspiera 3D
  • maksymalna rozdzielczość 1280 x 1024 lub 1440 x 900 (w zależności od proporcji ekranu)
  • brak wyjścia DVI/HDMI (jest VGA)

To o części graficznej. Sterownik dźwięku z kolei był długo opracowywany (więcej niż rok) i były zastrzeżenia co do jakości dźwięku.

Z wyżej wymienionych powodów każdy montuje karty: graficzną i muzyczną.

Wybór karty graficznej

Złącze to PCI-express 4x (fizycznie 16x). Fabrycznie montowano karty Radeon HD4650. Teoretycznie wybór kart jest duży, ale jeszcze jest fizyczne dopasowanie do komputera oraz sprawa oprogramowania.

Podstawa to lista  kompatybilności: RadeonHD Driver Hardware Compatibility

Do tego dochodzą aspekty:

  • karta musi być jednoslotowa
  • nie może zachodzić na sąsiadujący slot PCI
  • najlepiej żeby miała wsparcie Warp 3D

Teoretycznie najlepszy wybór to Radeon 7770 bądź 7750. Praktycznie problemem są rozmiary takich kart – nie zmieszczą się. Z kolei odmiany niskoprofilowe są wyposażone najczęściej w pamięci GDDR3, a Warp 3D wymaga kart z GDDR 5. Jak to było z tym obracaniem się i plecami z tyłu?  A może to nie były plecy…

Można to obejść  – rozwiązaniem jest zrezygnowanie z kontrolera dysków i podpięcie dysku twardego do USB (wymagany nowy firmware żeby bootować z USB). To daje więcej miejsca na normalną kartą graficzną. Ale i tak trzeba mieć większa obudowę niż oryginalna przewidziana do AmigaOne 500.

Można znaleźć kartę idealną (niskoprofilowa, na GDDR 5) ale to wymaga czasu, i być może skazania się na „używkę” (było ich wogóle mniej, i coraz rzadziej są w ofercie sklepów – premiera tych kart miała miejsce kilka lat temu).

Sprawa z kartami jest dość namotana że nie można być pewnym który wybór będzie najlepszy. Ja mam Radeon 6570.

Karty z serii 6xxx są dobrym wyborem jeśli komuś nie zależy na 3D. Są ostatnią generacją wspierającą tryb 16-bit Big Endian. W tym trybie pracuje kilka znaczących pozycji, np. gra Battle Squadron (remake z 2013 r.) czy AmiCygnix, który umożliwia odpalenie GIMP-a. To jest potrzebne, inaczej GIMP pracowałby w trybie okienkowym ślimacząc się. Sytuacja może zmienić się wraz z nową wersja AmiCygnixa czy łatkami do wybranych gier, na razie jest tak jak piszę.

Karty z serii 7xxx mają wsparcie 3D ale z kolei nie mają tego o czym pisałem wyżej.

Jest trochę zamieszania ze sterownikami. Picasso powstały w 1996, Warp w 1998, Radeon HD mają kilka lat.

Picasso96 – to standard dla systemów z serii 3.x, używa tego i UAE, i Mediator.

Warp 3D  – jest do grafiki 3D. Potrzebny do kompatybilności z oprogramowaniem które powstało do tej pory (typu gra Descent) i powstaje. Na tę chwilę traktowane jest jako rozwiązanie tymczasowe dopóki nie powstanie coś lepszego; to ukłon w stronę posiadaczy nowoczesnych kart, pozwalający wykorzystać nieco ich możliwości. „Wszyscy” czekają na AmigaOS 4.2 z Gallium i Mesa, które pozwolą wykorzystać w pełni moc procesorów graficznych i odciążyć CPU.

Warp 3D jest pakietem płatnym. Wymaga biblioteki MiniGL (darmowa) i sterowników RadeonHD (płatne) obojętnie czy w wersji 1.x czy 2.x. Wadą Warp 3D jest to że obsługuje tylko karty z linii Southern Island i wymaga pamięci GDDR 5. Żeby uściślić – to za co się płaci to za rozwój biblioteki W3D_SI.library i zajmuje się tym Hans de Ruiter.

Najlepiej mają posiadacze starych Radeonów 7xxx i 9xxx lub nowych Radeon HD 7xxx czy Radeon HD R9 xxx. Pozostali (czyli np. ja z Radeonem 6570) muszą używać Wazp 3D (darmowy), bo ich karty nie są wspierane ani przez „stary” Warp 3D (w systemie) ani ten nowy (z AMIStore). Wazp 3D emuluje Warp 3D i wszystko idzie przez procesor, przez co jest wolniejszy od Warp 3D. Z Warp 3D korzysta m.in. program do grafiki 3D Blender, a z gier – Quake.

RadeonHD – sterowniki 2D do nowych kart Radeon, rozwijane w dwóch liniach – gorsze to 1.x (najnowsza wersja to 1.7) i lepsze 2.x (aktualna wersja to 2.10). Dostarczane z systemem dają tylko podstawowe funkcjonalności – nawet nie można ustawić rozdzielczości wyższej jak 1024×768. Dopiero za dopłatą dostaje się użyteczność karty. 1.x daje większa rozdziałkę, a 2.x to wsparcie kompozycji obrazu i inne rzeczy.

Nie jest to tylko  przezroczystość okien i inne bajery. A wiem to stąd, bo miałem w AmigaOne XE kartę Radeon 8500 LE która nie wspierała kompozycji obrazu a miałem te „bajery”. Problem był pod Blenderem – musiałem wtedy wymienić na kartę kompatybilną czyli Radeon 9250. Był to wtedy „killer-app” niemalże, i zmiana systemu niejako było dodatkowo motywowana. To z AmigaOS 4.1 weszła implementacja Cairo i zaczęło się. Bo akceleracja to nie tylko gry 3D, ale też w wymiarze 2D, i są programy które z tego korzystają.

Akceleracja odbywa się na różnych płaszczyznach użytkowania  – np. wsparcie dla odtwarzania filmów, czy – mimo że system nie widzi więcej niż 256 MB na karcie – możliwość korzystania z całej pamięci karty do przechowywania tekstur. Niektóre rzeczy wymagają dalszej pracy, a niektóre już dziś są aż nadto wystarczające (np. Warp 3D obsługuje tekstury do rozmiaru 16.384 x 16.384). Ponieważ dosyć precyzyjnie określone są funkcjonalności – warto śledzić informacje na stronie autora sterowników oraz fora. Na końcu artykułu dałem dwie ulotki z AMIStore pozwalające zorientować się mniej więcej o co chodzi. Poniżej skrócona lista – wspierane karty:

  • X1300-1950 – chipset R520
  • HD4000 – seria R700
  • HD5000 – seria „Evergreen”– debiut wrzesień 2009
  • HD6000 – seria”Northern Island”– debiut październik 2010
  • HD7000 – seria „Southern Island”– debiut styczeń 2012

Ale nie wszystkie modele w poszczególnych seriach są wspierane, zwłaszcza w Warp 3D (np. nie jest 7790).

Najbardziej użyteczne dla mnie (karta z serii 6xxx) są sterowniki RadeonHD 2.7, niestety ich cena dla wielu jest nie do przyjęcia (prawie 50 funtów). Pozostałe dwa są tańsze (okolice 30 funtów), ale Warp 3D wymaga RadeonHD.

Podsumowując jednym zdaniem: najlepsze są Radeon 7770 bądź 7750 na pamięciach GDDR 5. Oczywiście tylko jednoslotowe.

Konkretne przykłady:

PowerColor HD7750 1GB GDDR5 (AX7750 1GBD5-DH)

AX7750

Ta jest sprawdzona.

Jest inna wersja tej karty:

7750 LP

I ostatni przykład – XFX AMD Radeon HD 7750 1GB GDDR5 DVI/HDMI/DisplayPort PCI-Express Video Card FX775AZNP4 (FX-775A-ZNP4):

xfx_7750

Ogólnie jest może z kilkanaście modeli pasujących, niestety większość pocho0dzi z 2012 r. i obecnie staje się nie do zdobycia w stanie nowym. Nie są też wszystkie dokładnie sprawdzone ponieważ środowisko amigowców jest za małe i nie jest tak że wszyscy mają wszystkie modele kart dostępne w handlu. A co dopiero osoba pisząca sterownik.

Adapter (przejściówka) do karty

Może się zdarzyć że będzie potrzebny. Ja np. mam taki monitor (Viewsonic VA2216w) który ma tylko wyjście VGA, coraz rzadziej obecnie dostępne w kartach graficznych.

Przykładowo poniżej Gembird adapter DVI-A/VGA (24M/15F) (A-DVI-VGA)

gembird_adapter

Ta akurat rzecz jest tania (około 9 zł) ale jeśli wierzyć w komentarze do produktów to trzeba wspomnieć o potencjalnych wadach. Nie ma elektrycznego połączenia linii 12 i 15 złącza D-SUB z liniami 6 i 7 złącza DVI = brak sygnału DDC z monitora do karty graficznej = system nie zna możliwości monitora i ustawia rozdzielczość bezpieczną („po ludzku” – dostępne rozdzielczości mogą być zaniżane). Na szczęście można ręcznie dodać rozdzielczości i jest to łatwe.

Karta dźwiękowa

Układ dźwiękowy na płycie, oraz jego oprogramowanie, są jakie są. Dlatego producent sprzedaje komputer z kartą dźwiękową, bądź rekomenduje jej zakup jako niezbędny dodatek. Karta ta to Envy24HT. Ma ona wiele odmian i klonów. Sterownik Envy24HT obsługuje:

  • Terratec Aureon 5.1 Sky
  • Terratec Aureon 7.1 Space
  • Terratec Phase22
  • Terratec Phase28
  • M-Audio Revolution 5.1
  • M-Audio Revolution 7.1
  • ESI Juli@
  • ESI Juli@ XTe
  • Speed Dragon EAU01A-1
  • Syba SD-PEX63034

Prawdopodobnie mam tę ostatnią

WP_20160213_20_49_31_Pro

Jasne że AmigaOS obsługuje więcej modeli kart dźwiękowych, ale po obłożeniu gniazda PCI przez kontroler dysków zostaje PCI-express 1x, a to zawęża możliwości. Dlatego Envy24HT to praktycznie standard w AmigaOne 500/SAM 460

Dodatkowe gniazda i złącza

Ponieważ gniazdo na kartę SD na płycie jest w normalnym użytkowaniu niedostępne, i może służyć jedynie jako nośnik instalacyjny bądź dysk systemowy, producent przewidział więcej gniazd. Komputer ma zatoczkę 3,5”, która pozwoliła wyprowadzić pod klapkę kolejne 2 gniazda USB i 2 minijack (dobra opcja dla podpięcia słuchawek z mikrofonem) oraz umożliwia montaż czytnika kart pamięci – co też się stało.

WP_20160204_15_07_59_Pro

Karta wi-fi

Kiedyś standardem były karty oparte na Prism 2.5. Taką kartą jest np. karta NETPCI001 oferowana przez AmigaKit. Z racji tego że ta AmigaOne ma tylko jedno złącze PCI, najczęściej zajęte przez kontroler dysków, trzeba poszukać innego rozwiązania.

Dobrym wyjściem jest użycie urządzonka NetGear WNCE2001

WNCE2001_aWNCE2001_b

Jest wpinane w gniazdko Ethernet i łączy się bezprzewodowo z routerem. Nie wymaga sterowników. Konfiguracja urządzenia odbywa się przez przeglądarkę internetową (popularne współcześnie rozwiązanie w routerach).

Układ FPGA

Na płycie głównej jest układ Lattice XP2 FPGA z wyprowadzonym złączem.

Jest jakieś wsparcie do niego -> FPGA resource component for AmigaOS 4.1 ale do tej pory nie było chętnego znaleźć zastosowanie praktyczne i oprogramować.

Znane problemy

Klawiatury na USB

Niektóre klawiatury mogą być nierozpoznawane na etapie U-Boota co uniemożliwia dokonywanie zmian w nim. Warto o tym wiedzieć bo komputery od ACube nie maja konfiguratora pod Workbenchem w Prefs tak jak to ma miejsce np. w przypadku komputera AmigaOne XE.

Ja np. jestem w o tyle dobrej sytuacji że oba komputery są obok siebie, i amiga i pecet są desktopami i klawiaturka działająca z U-Bootem jest podpięta na stałe – leży na obudowie. Klawiaturę od PC przepinam z peceta jednym ruchem ręki (gniazda USB z przodu obudowy). Można mieć podłączone obie naraz i pisać z obu i nic nie koliduje ze sobą.

Problem może wystąpić po aktualizacji firmware (U-Boot) – może przestać działać klawiatura która wcześniej działała. Pod systemem nie będzie problemu, ale na dłuższą metę tak się nie da, wcześniej czy później zajdzie konieczność przestawienia czegoś (np. kolejności bootowania).

Early Startup Control

Nie daje się uruchomić na niektórych konfiguracjach. Tu winny jest prawdopodobnie BIOS karty graficznej który wtrynia się pierwszy.

Podsumowanie

Komputer jest wyposażony w:

  • PCI-E 4x – karta graficzna Radeon 6570
  • PCI – kontroler dysków SiL 3512
  • PCI-E 1x – karta dźwiękowa  Envy24HT

Ewentualna dalsza modernizacja dotyczyłaby karty dźwiękowej (raczej zbędna inwestycja) oraz graficznej (jeśli wyjdzie sensowne oprogramowanie pozwalające wykorzystać możliwości nowoczesnych kart). Na dziś jest odpowiednia.

Z pozostałych rzeczy wartych wzmianki – część padła przy okazji omawiania obudowy zarówno w treści jak i w komentarzach -> AmigaOne 500 – obudowa

Między innymi:

  • dioda sygnalizująca pracę dysku twardego – skorzystamy z niej tylko przy podłączeniu do kontrolera dysków
  • jeśli ktoś uprze się korzystać ze złącza SATA2 na płycie a chce wiedzieć kiedy dysk pracuje – da się rozwiązać programowo – wystarczy ściągnąć odpowiednie docky; to rozwiązanie jest również przydatne gdy komputer mamy tak umiejscowiony że diody nie widać
  • można dołożyć dyski
  • mogą być w standardzie SATA3 ale ich prędkość nie zostanie wykorzystana
  • można dołożyć do obudowy dodatkowy wentylator 60 mm – nie polecam, nie ma takiej potrzeby, to zwiększy jedynie głośność jednostki

Galeria zdjęć

Plątanina kabli nie zmienia faktu że w obudowie jest sporo przestrzeni, niestety między kartami jest wszystko na styk

WP_20160213_20_40_12_Pro

Powyżej widać podpięcie diody sygnalizującej pracę dysku. Wyliczone do milimetra.

WP_20160214_15_50_56_Pro

Tu widać o co chodzi z doborem karty graficznej. Ta jest dobrze dobrana, chłodzenie spełnia swoją rolę

Moc zasilacza – zdjęcie tabliczki znamionowej

WP_20160217_12_25_35_Pro

-> specyfikacja zasilacza (ulotka PDF)

W środku panuje delikatny chaos – ale komputerek z zewnątrz prezentuje się całkiem fajnie:

WP_20160214_20_23_08_Pro

WP_20160214_20_22_51_Pro

Ulotki w PDF

płyta główna – Sam460ex_EndUserManual_v1.3

Radeon HD 1.2 – AMIStore_Brochure_RadeonHD

Radeon HD 2.4 – AMIStore_Brochure_RadeonHD_v2.4

 

dodano:

Niedługo po napisaniu powyższego artykułu dokonałem modernizacji komputera – nowa karta graficzna i wymiana zasilacza. Zostało to opisane tutaj -> AmigaOne 500 – upgrade

Kolejne teksty sprzętowe to:

Chłodzenie w AmigaOne 500

Zasilanie w AmigaOne 500

 

 

4 thoughts on “Modernizacja komputerka”

    1. Zasilacz był oryginalnie dołączany do obudowy, ten sam producent.
      http://www.lc-power.com/index.php?id=185&L=1
      ACube zaryzykowało i nie wymieniało na lepszy – chcieli nie podwyższać jeszcze bardziej ceny komputera. Zasadniczo – biorąc pod uwagę obciążenie – parametry są wystarczające. Jedyne co budzi moje obawy to pasywne PFC.
      Jeślibym kiedyś zmieniał to przy okazji na taki o modułowej budowie (odpinane kable) – tu jest tego za dużo na to co jest w środku.

      1. W czym Ci przeszkadza pasywne PFC ? Przecież dla użytkownika ta funkcja zasilacza jest bezużyteczna. Parametry w takich zasilaczach jak ten LC są z reguły nierealne a to co prezentuje się wewnątrz zasilacza nie odpowiada deklaracji na tabliczce znamionowej. Tych konstrukcji nawet nie trzeba mocno obciążać aby zaczęły się problemy. Te konstrukcje to typowa chińszczyzna w najgorszym wydaniu, rozbierałem wiele takich budżetówek i przeważnie coś wewnątrz było nie tak. Gorące elementy dotykające kondensatorów elektrolitycznych, za słabe rezystory, za małe radiatory, kondensatory marnej jakości co przekłada się na ich wysychanie lub wylewanie. Polecam zobaczyć co jest aktualnie wewnątrz tego zasilacza bo to może być tykająca bomba. A najlepiej wymienić ten złom na coś markowego. Fortrony można kupić za grosze (20-30zł) a nawet 250W fortron będzie mocniejszy niż LC z naklejką 350W.

        1. Sam brak aktywnego PFC w niczym mi nie przeszkadza, za to jego obecność przeważnie pociąga za sobą lepszą sprawność zasilacza czy inne dodatkowe pozytywne cechy. To oczywiście nie wynika z APFC jako takiego, tylko że zasilacze z tym zazwyczaj bywały ogólnie lepsze.
          Kod kreskowy kraju to Niemcy, tam pod naklejką LC Power niekoniecznie musi kryć się najgorsze, choć też nie mam złudzeń.
          Fortron faktycznie jest tani, ale – jak wspominałem – nie jest to dla mnie priorytet w wydatkach. To nie jest komputer który użytkuje codziennie przez wiele godzin. Nie mam ochoty rozbierać zasilacz po to by oglądać skoro miałbym go i tak wymieniać. Ten czas lepiej wykorzystać na poszukiwania dobrego następcy. Tak jak pisałem wcześniej – ewentualna wymiana tylko na modularny. Niestety modularność to cecha tych wielkich i drogich, jeszcze nie znalazłem odpowiedniego.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s